ในโลกของการทำงานปัจจุบันคนจำนวนไม่น้อยไม่ได้มีรายได้ประจำแบบเงินเดือนหรือมีรายได้ที่คงที่ตลอดทั้งปี ไม่ว่าจะเป็นเจ้าของธุรกิจ ฟรีแลนซ์ พ่อค้าแม่ค้าออนไลน์ หรือผู้ประกอบอาชีพอิสระ รายได้ในแต่ละเดือนอาจขึ้นลงไม่เท่ากัน บางเดือนที่กิจการดี ล้อกับสภาวะเศรษฐกิจช่วงนั้นๆได้ดี ก็อาจมีรายได้เป็นกอบเป็นกำ แต่บางเดือนอาจจะมีรายได้ หรือยอดขายที่น้อยมาก หรือบางธุรกิจ อาจไม่มีรายได้เลยในบางช่วง
สิ่งที่มักเกิดขึ้นกับคนที่มีรายได้ไม่แน่นอนคือ “การเลื่อนการวางแผนเกษียณออกไป” เพราะรู้สึกว่ารายได้ยังไม่มั่นคงพอ หรือรอให้ธุรกิจนิ่งก่อนแล้วค่อยเริ่มเก็บเงิน
แต่ในความเป็นจริง ยิ่งรายได้ไม่แน่นอนเท่าไร ยิ่งต้องวางแผนเกษียณให้เร็วเท่านั้น เพราะเมื่อถึงวันที่เราไม่สามารถทำงานได้เหมือนเดิม รายได้ก็อาจหยุดลงทันที หากไม่ได้เตรียมเงินไว้ล่วงหน้า ชีวิตหลังเกษียณอาจต้องเผชิญกับความไม่มั่นคงมากกว่าคนที่มีรายได้ประจำ
บทความนี้อยากชวนมาดูว่า หากรายได้ของเราไม่สม่ำเสมอ เราควรวางแผนเกษียณอย่างไรให้เหมาะกับชีวิตของเรา
1. เริ่มจากการกำหนดเป้าหมายชีวิตหลังเกษียณ
ก่อนจะคิดเรื่องการเก็บเงิน เราต้องรู้ก่อนว่า ชีวิตหลังเกษียณของเราอยากเป็นแบบไหน
ลองตั้งคำถามง่าย ๆ กับตัวเอง เช่น
- อยากเกษียณตอนอายุเท่าไร
- อยากมีค่าใช้จ่ายต่อเดือนประมาณเท่าไร
- อยากใช้ชีวิตแบบเรียบง่าย หรือยังอยากท่องเที่ยวและทำกิจกรรมต่าง ๆ
เมื่อเราพอเห็นภาพชีวิตหลังเกษียณแล้ว เราจะสามารถประมาณได้ว่า ต้องมีเงินก้อนประมาณเท่าไรจึงจะเพียงพอ
การมีเป้าหมายชัดเจน จะช่วยให้การวางแผนการเงินไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเส้นทางที่เรากำลังเดินไปหา
2. แยกเงินเกษียณออกจากเงินใช้ชีวิต
สำหรับคนที่รายได้ไม่แน่นอน สิ่งสำคัญมากคือ การแยกเงินออกเป็นสัดส่วน เมื่อมีรายได้เข้ามา ควรแบ่งเงินออกเป็นส่วนต่าง ๆ เช่น
- ค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน
- เงินสำรองฉุกเฉิน
- เงินลงทุนเพื่อสร้างรายได้
- เงินลงทุนเพื่อวางแผนเกษียณ
และแม้รายได้จะไม่เท่ากันทุกเดือน แต่เราสามารถตั้งกติกาให้ตัวเองได้ เช่น
- เก็บเงิน 10–20% ของรายได้ทุกครั้งที่มีเงินเข้า
- หรือกำหนดขั้นต่ำที่ต้องเก็บทุกเดือน
วิธีนี้จะช่วยให้การเก็บเงินเพื่ออนาคตไม่ถูกลืมไปกับค่าใช้จ่ายในปัจจุบัน
3. สร้าง “เงินสำรองฉุกเฉิน” ให้มากกว่าคนทั่วไป
คนที่มีรายได้ประจำอาจมีเงินสำรองฉุกเฉินประมาณ 3–6 เดือนของค่าใช้จ่าย แต่สำหรับคนที่รายได้ไม่แน่นอน ควรมีเงินสำรองมากกว่านั้น เช่น 6–12 เดือนของค่าใช้จ่าย
เงินก้อนนี้จะช่วยให้เราไม่ต้องดึงเงินลงทุนหรือเงินเกษียณออกมาใช้ เมื่อเกิดช่วงที่รายได้ลดลง หรือธุรกิจมีปัญหา
การมีเงินสำรองที่เพียงพอจะทำให้เราวางแผนการเงินระยะยาวได้อย่างมั่นคงมากขึ้น
4. ใช้เครื่องมือการเงินช่วยสร้างวินัย
คนที่รายได้ไม่แน่นอนมักมีปัญหาเรื่อง “วินัยในการออม” เพราะบางช่วงรายได้ดี บางช่วงรายได้ลดต่ำลง หรืออาจจะไม่มีรายได้เลย ดังนั้นการใช้เครื่องมือทางการเงินเข้ามาช่วยจึงสำคัญ เช่น
- การลงทุนแบบ DCA (Dollar Cost Averaging) ลงทุนเป็นประจำทุกเดือน
- การซื้อกองทุนเพื่อการเกษียณ
- การทำประกันบำนาญ
- การออมผ่านบัญชีที่หักอัตโนมัติ
เครื่องมือเหล่านี้จะช่วยให้การเก็บเงินเกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอ แม้รายได้ของเราจะไม่สม่ำเสมอก็ตาม
5. สร้างรายได้หลายทาง
อีกหนึ่งวิธีสำคัญของคนที่รายได้ไม่แน่นอน คือการสร้าง รายได้หลายแหล่ง เช่น
- รายได้จากธุรกิจหลัก
- รายได้จากการลงทุน
- รายได้จากทรัพย์สิน เช่น ค่าเช่า หรือเงินปันผล
การมีรายได้หลายทางจะช่วยลดความเสี่ยง หากรายได้จากแหล่งหนึ่งลดลง อีกแหล่งหนึ่งอาจยังคงสร้างรายได้ให้เราได้อยู่ในระยะยาว รายได้จากการลงทุน หรือการทำประกันบำนาญ อาจกลายเป็นหนึ่งในฐานสำคัญของรายได้หลังเกษียณ
6. เริ่มต้นก่อน แม้จะเริ่มจากจำนวนน้อย
หนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ ต้องมีรายได้มั่นคงก่อนจึงค่อยวางแผนเกษียณ แต่ในความจริง การเริ่มต้นเร็ว สำคัญกว่าจำนวนเงินที่มาก เพราะสมการการลงทุน ประกอบไปด้วย 3 องค์ประกอบคือ
ผลตอบแทนการลงทุน = เงินต้น X เวลา X อัตราผลตอบแทนของสินทรัพย์
ถึงแม้ว่าเราอาจจะยังไม่มีเงินต้นหรือเงินลงทุนที่มาก หรือความรู้ในการลงทุนในสินทรัพย์ต่างๆมาก แต่เราสามารถเพิ่มโอกาสผลตอบแทนได้ด้วยการใช้เวลาในการลงทุนที่เยอะขึ้นได้ แม้จะเริ่มต้นเก็บเงินเพียงเล็กน้อย แต่หากทำอย่างสม่ำเสมอและปล่อยให้เงินเติบโตตามเวลา ก็สามารถสร้างเงินก้อนใหญ่ในอนาคตได้ เพราะสิ่งสำคัญที่สุดคือ “การเริ่มต้น”
รายได้ที่ไม่แน่นอนไม่ได้เป็นอุปสรรคต่อการวางแผนเกษียณ แต่กลับเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้เราควรเริ่มวางแผนให้เร็วขึ้น การกำหนดเป้าหมายชีวิตหลังเกษียณ การแบ่งเงินเป็นสัดส่วน การสร้างเงินสำรองฉุกเฉิน การใช้เครื่องมือทางการเงินช่วยสร้างวินัย และการสร้างรายได้หลายทาง
ทั้งหมดนี้คือพื้นฐานของการวางแผนเกษียณสำหรับคนที่รายได้ไม่สม่ำเสมอ
เพราะในวันที่เราหยุดทำงาน สิ่งที่จะดูแลชีวิตของเราได้ดีที่สุด คือ เงินที่เราเตรียมไว้ตั้งแต่วันนี้
–เกษียณสุข สร้างได้ด้วยมือเรา–
